Kolegji i Shën Adrianit dhe rrënjët e arsimit shqip në diasporën arbëreshe

Më 19 janar 1732 u themelua Kolegji Arbëresh i Shën Adrianit, një nga institucionet më të rëndësishme arsimore dhe kulturore në historinë e arbëreshëve të Italisë. Krijimi i tij erdhi falë interesimit të Papa Klementit XII, nëna e të cilit kishte origjinë arbëreshe. Në nder të familjes së Papës, kolegji mori emrin “Corsini”.

Fillimisht, institucioni nisi veprimtarinë në komunën e Shën Benedhit (San Benedetto Ullano), ndërsa në vitin 1794 u zhvendos në Shën Mitër Korona (San Demetrio Corone), ku u shndërrua në qendrën kryesore të formimit intelektual dhe kulturor të komunitetit arbëresh.

Kolegji i Shën Adrianit luajti një rol kyç në ruajtjen e gjuhës, identitetit dhe trashëgimisë kulturore shqiptare. Në bankat e tij studiuan figura të shquara që lanë gjurmë të thella në letërsinë dhe mendimin shqiptar, si Jeronim De Rada, Jul Variboba, Zef Serembe dhe Domenico Mauro. Një moment historik për arsimin shqiptar ishte themelimi i katedrës së parë të gjuhës shqipe në vitin 1849, nën drejtimin e Jeronim De Radës, duke shënuar institucionalizimin e studimeve shqipe në Itali.

Studentët e këtij kolegji nuk u kufizuan vetëm në kontributin kulturor. Shumë prej tyre u përfshinë aktivisht në lëvizjet politike dhe kombëtare të kohës, duke u bërë protagonistë të Rilindjes Kombëtare italiane në Kalabri. Sakrifica dhe angazhimi i tyre u vlerësuan edhe nga Giuseppe Garibaldi, i cili në vitin 1860 dekretoi dhurimin e 12 mijë dukatëve për zgjerimin e Kolegjit.

Falë bibliotekës së pasur dhe nivelit të lartë pedagogjik, Kolegji i Shën Adrianit u kthye në një urë lidhëse kulturore mes arbëreshëve dhe Shqipërisë. Deri në mbylljen e tij përfundimtare në vitin 1919, ky institucion përgatiti mbi 100 intelektualë shqiptarë, duke u konfirmuar si një nga qendrat më me ndikim në emancipimin kulturor dhe arsimor të diasporës shqiptare.

Ndër personalitetet më të njohura që kanë studiuar ose dhënë mësim në këtë kolegj përfshihen: Jeronim De Rada, Mehdi Frashëri, Aleksandër Xhuvani, Jul Variboba, Zef Serembe, Luigj Gurakuqi, Avni Rustemi, Sejfulla Malëshova dhe Vorea Ujko. Këta emra përfaqësojnë elitën intelektuale arbëreshe dhe shqiptare nga shekulli XVIII deri në fillim të shekullit XX.

Kolegji i Shën Adrianit mbetet një vatër themelore e arsimit dhe kulturës shqiptare, ku u formësuan figura kyçe të mendimit kombëtar dhe u hodhën themelet e ndërgjegjes kulturore shqiptare në diasporë.

"KORCA BOOM"