Shqiptarët në Amerikë: Historia e heshtur e një komuniteti me dinjitet

Historia e shqiptarëve në Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk është një histori e shifrave të mëdha, as e ndikimeve vendimtare në politikën botërore. Ajo nuk matet me pushtet, pasuri apo dominim kulturor. Është, mbi të gjitha, një histori njerëzore, një histori sakrifice, identiteti dhe kërkimi të vazhdueshëm për dinjitet.

Në vitet ’30, Rupert Emerson, profesor i shkencave politike dhe marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin Harvard dhe një nga studiuesit më të njohur amerikanë të nacionalizmit, vlerësonte shqiptarët si një komunitet të vogël, por me një ndjenjë të fortë identiteti kombëtar. Si këshilltar i Qeverisë së Shteteve të Bashkuara, ai e kuptonte mirë se rëndësia e një komuniteti nuk matet gjithmonë me numra apo ndikim politik, por me qëndrueshmërinë dhe vlerat që ai mbart.

Në një Amerikë që shpesh është përshkruar si një shoqëri homogjene, e aftë të asimilojë shpejt emigrantët dhe t’i kthejë ata në “amerikanë”, realiteti ka qenë shumë më kompleks. Shqiptarët, ashtu si shumë komunitete të tjera emigrantësh, jetuan për dekada pothuajse të padukshëm, të fshehur pas statistikave të regjistrimeve të popullsisë dhe larg vëmendjes së historisë zyrtare.

Shqiptarët e vendosur kryesisht në Masaçusets përbënin një komunitet të vogël, që numëronte vetëm disa mijëra vetë. Por historia nuk matet vetëm me ndikim politik apo ekonomik. Ajo matet edhe me përvojat njerëzore, me vuajtjet, shpresat dhe përpjekjet e komuniteteve të vogla për të mbijetuar dhe ruajtur veten.

Emigrantët shqiptarë që mbërritën në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX nuk gjetën rrugë të shtruara me ar. Ata u përfshinë në fabrikat e New England-it si fuqi punëtore e lirë, e pakualifikuar dhe e lodhur nga puna e rëndë. Të shkëputur nga fshatrat dhe strukturat tradicionale të jetës në atdhe, pa njohur gjuhën dhe zakonet e vendit të ri, ata jetuan në varfëri dhe izolim, duke mbajtur gjallë një ëndërr të përhershme: kthimin në Shqipëri.

Paradoksi i madh i kësaj historie është se pikërisht jeta në mërgim ua forcoi shqiptarëve ndjenjën kombëtare. Në vend që identiteti i tyre të shkrihej shpejt në shoqërinë amerikane, ata u bënë më të vetëdijshëm për veten si komb. Në Shtetet e Bashkuara u themelua shtypi shqiptar, u krijua për herë të parë Kisha Ortodokse Autoqefale Shqiptare dhe u ndërtuan rrjete shoqërore që mbështesnin drejtpërdrejt çështjen e pavarësisë së Shqipërisë.

Shumë emigrantë jetonin në varfëri të vetëimponuar, duke dërguar pagat e tyre në atdhe ose duke i përdorur për kauzën kombëtare. Ata sakrifikuan mirëqenien personale për një ide kolektive, shpesh pa qenë të sigurt nëse do ta shihnin ndonjëherë realizimin e saj.

Ky nuk ishte një përjashtim shqiptar. Diasporat irlandeze, çekosllovake apo kineze kanë luajtur role të ngjashme në historinë e vendeve të tyre. Por historia shqiptare spikat për shkak të përmasës së vogël të komunitetit dhe padukshmërisë së tij në shoqërinë amerikane.

Pas shpalljes së pavarësisë, shumë shqiptarë u kthyen në atdhe me shpresën se ëndrra e ndërtuar në mërgim do të bëhej realitet. Megjithatë, Shqipëria që gjetën shpesh nuk përputhej me vizionin e idealizuar gjatë viteve të emigrimit. Të zhgënjyer, një pjesë e tyre u rikthyen në Amerikë, këtë herë duke sjellë me vete familjet. Ata mbetën mes dy botëve: as plotësisht amerikanë, as të përmbushur në atdheun e tyre.

Historia e shqiptarëve në Amerikë na kujton se ndërtimi i një kombi nuk është vetëm vepër e figurave të mëdha apo e ngjarjeve madhore. Ai ndërtohet edhe nga komunitete të vogla, të heshtura, që ruajnë identitetin, dinjitetin dhe shpresën në kushte të vështira. Është një histori që meriton të njihet dhe të lexohet jo për madhështinë e saj politike, por për thellësinë e saj njerëzore.

"KORCA BOOM"