Fundi i njerëzimit deri në vitin 2100? “The Lancet” paralajmëron për luftën bërthamore dhe rreziqet nga AI

Një komision prej 35 ekspertësh ndërkombëtarë identifikon 17 kërcënime madhore për shëndetin global. Lufta bërthamore dhe keqpërdorimi i inteligjencës artificiale mund të sjellin pasoja ekzistenciale, megjithëse ekspertët e vlerësojnë të ulët mundësinë e realizimit të këtyre skenarëve…

Lufta bërthamore dhe përdorimi keqdashës i inteligjencës artificiale mund të rrezikojnë ekzistencën e njerëzimit deri në fund të këtij shekulli. Ky është një nga përfundimet kryesore të një vlerësimi të ri ndërkombëtar mbi rreziqet globale, të publikuar nga revista shkencore “The Lancet”, sipas një artikulli të gazetës britanike “The Guardian”.

Raporti identifikon 17 kërcënime madhore për shëndetin dhe mirëqenien e njerëzimit gjatë 75 viteve të ardhshme. Mes tyre përfshihen reduktimi i ndihmës ndërkombëtare nga vendet e pasura, kriza klimatike, kequshqyerja e fëmijëve, ndotja e ajrit dhe përhapja e sëmundjeve infektive.

Ekspertët e Komisionit të The Lancet për Kërcënimet Globale ndaj Shëndetit në Shekullin XXI theksojnë se këto rreziqe ndërveprojnë me njëri-tjetrin dhe kërkojnë një qasje të bashkërenduar. Megjithatë, ata vlerësojnë se për secilin kërcënim ekzistojnë mundësi reale ndërhyrjeje.

“Vendimet që marrin sot udhëheqësit do të përcaktojnë shëndetin dhe mirëqenien e brezit të ardhshëm”, deklaroi profesori Christopher Murray, bashkëkryetar i komisionit dhe drejtor i Institutit për Matjen dhe Vlerësimin e Shëndetit në Universitetin e Uashingtonit.

Inteligjenca artificiale dhe lufta bërthamore, rreziqe me pasoja ekzistenciale

Sipas raportit, përdorimi keqdashës i inteligjencës artificiale, veçanërisht për zhvillimin e armëve biologjike, dhe një konflikt bërthamor në shkallë të gjerë përbëjnë dy nga kërcënimet që mund të çojnë deri në zhdukjen e njerëzimit.

Autorët sqarojnë se probabiliteti i realizimit të këtyre skenarëve mbetet i ulët, por pasojat e mundshme do të ishin jashtëzakonisht të rënda.

Në rastin e një konflikti bërthamor, shpërthimet dhe zjarret masive mund të çlirojnë sasi të mëdha grimcash në atmosferën e sipërme, duke penguar depërtimin e dritës së diellit. Një fenomen i tillë mund të shkaktojë ulje të temperaturave globale, shkatërrim të prodhimit bujqësor dhe uri në shkallë botërore.

Ndërkohë, zhvillimi i armëve biologjike me ndihmën e inteligjencës artificiale mund të krijojë rreziqe të reja për sigurinë shëndetësore ndërkombëtare.

Një editorial i botuar krahas raportit në “The Lancet” paralajmëron se realizimi i skenarëve të tillë mund të kishte pasoja katastrofike për njerëzimin.

17 kërcënime për shëndetin global

Për të vlerësuar ndikimin e secilit rrezik, studiuesit përdorën treguesin DALY (Disability-Adjusted Life Years), i cili mat vitet e jetës së shëndetshme që humbasin për shkak të sëmundjeve, aftësisë së kufizuar ose vdekjeve të parakohshme.

Komisioni klasifikoi si kërcënime madhore katastrofike ato që mund të shkaktojnë humbjen kumulative të më shumë se një miliard vjetëve jetë të shëndetshme.

Përveç luftës bërthamore dhe keqpërdorimit të inteligjencës artificiale, raporti përfshin ndotjen e ajrit, rezistencën ndaj antibiotikëve dhe barnave të tjera antimikrobike, kequshqyerjen e fëmijëve, ndryshimet klimatike, konfliktet konvencionale dhe reduktimin e ndihmës ndërkombëtare.

Lista përfshin gjithashtu konsumin e lartë të alkoolit, tensionin e lartë të gjakut, pabarazinë në të ardhura, nivelin e ulët arsimor, pandemitë me origjinë natyrore, obezitetin, problemet e shëndetit mendor, duhanpirjen dhe plakjen e shoqëruar me probleme shëndetësore.

Ekspertët theksojnë se përfshirja e një kërcënimi në raport nuk lidhet vetëm me përmasat e dëmit të mundshëm, por edhe me ekzistencën e masave që mund ta zvogëlojnë atë.

Profesori Ibrahim Abubakar, anëtar i komisionit dhe specialist i epidemiologjisë së sëmundjeve infektive në University College London, shpjegoi se synimi i studimit nuk është të krijojë frikë, por t'u ofrojë politikëbërësve informacion mbi rreziqet dhe mundësitë për ndërhyrje.

Sipas tij, qeveritë dhe institucionet ndërkombëtare duhet të kuptojnë jo vetëm përmasat e kërcënimeve, por edhe ndikimin që mund të kenë politikat parandaluese.

Ndryshimet klimatike mund të shkaktojnë humbje të mëdha shëndetësore

Raporti analizon gjithashtu skenarë të ndryshëm të ngrohjes globale dhe pasojat e tyre për shëndetin e popullsisë.

Sipas përllogaritjeve të komisionit, kufizimi i rritjes së temperaturës globale në rreth 1,8 gradë Celsius, në vend të një skenari ku ngrohja arrin 4,4 gradë, mund të parandalojë humbjen e rreth 1,89 miliardë vjetëve jetë të shëndetshme deri në vitin 2100.

Studiuesit konstatojnë se natyra e kërcënimeve ndryshon sipas nivelit të zhvillimit ekonomik.

Në vendet me të ardhura të larta, sëmundjet jo të transmetueshme, përfshirë obezitetin dhe problemet e shëndetit mendor, përbëjnë ndër rreziqet kryesore.

Në vendet me të ardhura më të ulëta, humbjet shëndetësore lidhen më shumë me faktorë si niveli i ulët arsimor, kequshqyerja dhe qasja e kufizuar në shërbimet bazë.

Shkurtimi i ndihmës ndërkombëtare rrezikon veçanërisht Afrikën

Një tjetër shqetësim i rëndësishëm lidhet me reduktimin e fondeve ndërkombëtare për shëndetësinë dhe zhvillimin.

Gjatë vitit të fundit, disa prej vendeve kryesore donatore, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Mbretërinë e Bashkuar, kanë njoftuar shkurtime të konsiderueshme të ndihmës së jashtme.

Sipas vlerësimit të komisionit, një reduktim i thellë ose ndërprerje e ndihmës ndërkombëtare për shëndetësinë mund të shkaktojë humbjen e deri në 1,5 miliardë vjetëve jetë të shëndetshme përpara vitit 2100.

Afërsisht 70% e kësaj humbjeje të mundshme do të përqendrohej në Afrikën Nënsahariane, rajon që përballet edhe me pasoja të rënda të kequshqyerjes së fëmijëve.

Ekspertët kërkojnë investime në parandalim dhe përgatitje

Komisioni përbëhet nga 35 ekspertë ndërkombëtarë. Gjetjet e tij do të prezantohen në Samitin Botëror të Shëndetësisë në Berlin, ndërsa vlerësimi i 17 kërcënimeve do të përditësohet çdo vit, duke përfshirë të dhëna të reja dhe rreziqe që mund të shfaqen në të ardhmen.

Autorët u bëjnë thirrje qeverive të veprojnë përpara se kërcënimet të shndërrohen në kriza, përmes investimeve në inovacionin teknologjik, forcimit të sistemeve shëndetësore dhe përmirësimit të kapaciteteve parandaluese.

Christopher Murray shpjegoi se, kur nisi puna për këtë vlerësim tre vjet më parë, ekspertët u përqendruan fillimisht në tri kërcënime kryesore: konfliktet, klimën dhe pandemitë.

Megjithatë, analiza tregoi se numri i rreziqeve që kërkojnë vëmendje është shumë më i madh.

Sipas Murray, qeveritë duhet të caktojnë burime financiare dhe personel të specializuar për identifikimin e hershëm të kërcënimeve, parandalimin dhe përgatitjen ndaj tyre.

Mesazhi kryesor i raportit është se, megjithëse disa nga kërcënimet mund të kenë pasoja ekzistenciale, ato nuk përbëjnë skenarë të pashmangshëm. Ekspertët vlerësojnë se politikat e bazuara në të dhëna shkencore, bashkëpunimi ndërkombëtar dhe investimet në parandalim mund të zvogëlojnë ndjeshëm ndikimin e tyre gjatë dekadave të ardhshme. /Prshtati Pamfleti nga The Guardian

“KORÇA BOOM”